میتوانید تعویض خمیر حرارتی کارت گرافیک خود را مدتی به تعویق بیندازید و به سراغ راهکارهایی مانند تنظیم Fan Curve، پاک کردن گردوغبار یا Undervolting بروید تا مصرف کلی توان محدود و دما پایدار نگه داشته شود. با این حال، بالاخره زمانی میرسد که تعویض خمیر حرارتی به کاری اجتنابناپذیر تبدیل میشود و هر دارنده کامپیوتر باید آن را انجام دهد؛ حتی اگر باز کردن کارت گرافیک کاری پیچیده یا دلهرهآور به نظر برسد.
اما در کارتهای گرافیک مدرن، فقط تعویض خمیر حرارتی کافی نیست. داخل کارت گرافیک پدهای حرارتی یا Thermal Pads نیز وجود دارند که درست مانند خمیر حرارتی، با گذشت زمان فرسوده و خشک میشوند. وقتی این اتفاق رخ دهد، ممکن است کارت گرافیک بدون اینکه متوجه شوید، برای جلوگیری از افزایش بیش از حد دما عملکرد خود را کاهش دهد یا به اصطلاح Throttle کند. با سیارهی آیتی همراه باشید تا در مورد اهمیت ترمال پد برای تراشههای رم ویدیویی کارت گرافیک بیشتر بدانید.
خمیر حرارتی تمام ماجرا نیست
ممکن است VRAM در سکوت بیش از حد داغ شود، در حالی که تمام تمرکز شما روی دمای هسته GPU است
کارت گرافیک از چندین بخش مختلف تشکیل شده و تنها قطعه مهم، Die یا هسته اصلی GPU نیست. بخشهایی مانند کنترلر حافظه، VRAM و VRM نیز اهمیت زیادی دارند. بهخصوص تراشههای VRAM میتوانند دمای بسیار بالایی داشته باشند، اما معمولاً در مقایسه با دمای هسته GPU توجه بسیار کمتری به آنها میشود.
به جای خمیر حرارتی، تراشههای VRAM معمولاً با پدهای حرارتی پوشانده میشوند. این پدها بلوکهایی نرم و رسانا هستند که همان هدف کلی خمیر حرارتی را دنبال میکنند: پر کردن فاصله میان قطعات کارت گرافیک و هیتسینک و انتقال گرما از قطعه به هیتسینک برای پایین نگه داشتن دما.
پدهای حرارتی با گذشت زمان ممکن است سفت شوند، خاصیت ارتجاعی و قابلیت فشرده شدن خود را از دست بدهند و حتی رسانایی حرارتی آنها کاهش پیدا کند. در نتیجه، تماس مناسب میان تراشه و هیتسینک از بین میرود و انتقال حرارت ضعیفتر میشود.
تراشههای VRAM میتوانند هنگام فعالیت سنگین و استفاده از پهنای باند بالای حافظه، بسیار داغ شوند و در برخی کارتهای گرافیک دمای آنها از ۹۰ درجه سانتیگراد (۱۹۴ درجه فارنهایت) نیز عبور کند. البته حافظههای گرافیکی معمولاً نسبت به هسته GPU تحمل دمایی بیشتری دارند و در بسیاری از طراحیها کاهش عملکرد آنها در دماهای بالاتر از حدود ۱۰۰ درجه سانتیگراد (۲۱۲ درجه فارنهایت) اتفاق میافتد.
با این حال، پد حرارتی قدیمی یا نامناسب میتواند باعث شود دمای VRAM از محدوده مطلوب خارج شود و کارت گرافیک برای جلوگیری از آسیب، عملکرد خود را کاهش دهد. در شرایط بسیار شدید، افزایش بیش از حد دما حتی میتواند باعث ایجاد Artifact در تصویر یا ناپایداری و کرش سیستم شود.
Thermal Putty هم میتواند با گذشت زمان فرسوده شود
برخی کارتهای گرافیک به جای پد حرارتی از مادهای با نام Thermal Putty استفاده میکنند. این ماده نیز برای پر کردن فاصله میان قطعات و هیتسینک به کار میرود، اما برخلاف پدهای جامد، ساختار نرم و خمیری دارد.
Thermal Putty نیز با گذشت زمان میتواند خشک یا فرسوده شود. در شرایط بسیار شدید، روغن سیلیکونی موجود در آن ممکن است از ترکیب جدا شده و روی PCB کارت گرافیک نشت کند.
بنابراین هنگام سرویس سیستم خنککننده کارت گرافیک، نباید فقط به خمیر حرارتی روی Die توجه کرد. وضعیت پدهای حرارتی و در مدلهایی که از Thermal Putty استفاده میکنند، وضعیت همین ماده نیز اهمیت دارد.
چگونه بفهمیم پدهای حرارتی کارت گرافیک عمر خود را کردهاند؟
با ابزارهای پایش و Benchmark دمای VRAM را بررسی کنید
به طور معمول، خمیر حرارتی کارت گرافیک میتواند حدود سه سال دوام داشته باشد و زمانی که دمای GPU هنگام استفاده سنگین به محدوده ۸۰ درجه سانتیگراد (۱۷۸ درجه فارنهایت) نزدیک میشود، ممکن است زمان تعویض خمیر حرارتی فرا رسیده باشد.
پدهای حرارتی معمولاً عمر بیشتری دارند و ممکن است حدود ۴ تا ۵ سال دوام بیاورند، اما بعد از این مدت احتمال فرسودگی آنها افزایش پیدا میکند.
برای بررسی وضعیت کارت گرافیک، میتوانید از HWiNFO64 در کنار یک ابزار Benchmark مانند FurMark استفاده کنید تا کارت را تحت فشار قرار دهید و دمای VRAM را بررسی کنید. اگر دمای حافظه به بالاتر از حدود ۹۵ درجه سانتیگراد (۲۰۳ درجه فارنهایت) میرسد، بررسی و در صورت نیاز تعویض پدهای حرارتی میتواند منطقی باشد.
البته یک نکته مهم وجود دارد: همه کارتهای گرافیک سنسورهای یکسانی ندارند و نام و در دسترس بودن سنسورهای VRAM نیز به مدل کارت و پشتیبانی سختافزار و نرمافزار بستگی دارد. در HWiNFO ممکن است با مواردی مانند GPU Memory Junction Temperature یا سنسورهای مرتبط با VRM مواجه شوید. طبق توضیحات توسعهدهنده HWiNFO، گزینهی Memory Junction Temperature بالاترین دمای داخلی اندازهگیریشده در میان تراشههای حافظه GPU را نشان میدهد.
حتی HWiNFO در نسخه 8.52 که در ۲۵ اوت ۲۰۲۶ منتشر شده، قابلیت پایش دمای VRAM به تفکیک تراشه را برای برخی GPUهای NVIDIA مجهز به GDDR6X و GDDR7 و همچنین برخی GPUهای AMD Navi اضافه کرده است. بنابراین ابزارهای پایش دما در این زمینه بهطور مداوم در حال دقیقتر شدن هستند.
به عنوان یک قاعده کلی، بهتر است هر بار که خمیر حرارتی GPU را تعویض میکنید، وضعیت پدهای حرارتی را نیز بررسی کنید.
هنگام جدا کردن هیتسینک از GPU، بین خمیر حرارتی و سطح هیتسینک نوعی چسبندگی و مکش ایجاد میشود و معمولاً برای جدا کردن آنها باید هیتسینک را کمی حرکت دهید. همین حرکت میتواند باعث آسیب دیدن پدهای حرارتی یا جابهجا شدن آنها شود.
از طرف دیگر، اگر یک سال پس از تعویض خمیر حرارتی تصمیم بگیرید فقط پدهای حرارتی را عوض کنید، برای باز کردن دوباره کارت گرافیک مجبور خواهید شد خمیر حرارتی را نیز مجدداً اعمال کنید. تماس با هوا نیز میتواند خمیر حرارتی نسبتاً تازه را سریعتر خشک کند.
اشتباهاتی که میتوانند یک تعمیر ساده را به دردسری بزرگ تبدیل کنند
پدهای حرارتی ضخیمتر میتوانند نتیجه معکوس داشته باشند
در نگاه اول، تعویض پدهای حرارتی کارت گرافیک ممکن است حتی سادهتر از تعویض خمیر حرارتی به نظر برسد، اما اشتباهات مهمی وجود دارد که بسیاری از افراد نادیده میگیرند. یکی از مهمترین آنها، ضخامت پد حرارتی است.
استفاده از پدهای ضخیمتر میتواند Die کارت گرافیک را از هیتسینک دور کند و فاصلهای ایجاد کند که باعث افزایش بیش از حد دمای هسته GPU شود.
از طرف دیگر، پدهای بیش از حد ضخیم ممکن است باعث شوند برای بستن PCB به هیتسینک نیروی بیشتری وارد کنید. این فشار میتواند به PCB آسیب بزند یا حتی باعث خم شدن آن شود.
برای تعویض صحیح، ابتدا مشخص کنید پدهای قدیمی چه ضخامتی داشتهاند و پدهای جدید را با همان ضخامت تهیه کنید.
سپس پدهای قدیمی را به عنوان الگو در نظر بگیرید و پدهای جدید را دقیقاً با همان ابعاد برش دهید. برای جابهجا کردن و قرار دادن آنها نیز بهتر است از پنس استفاده کنید و تا حد امکان آنها را با دست لمس نکنید.
تصاویر مربوط به تعمیر کارتهای گرافیک نشان میدهند که حتی در یک کارت، ممکن است بخشهای مختلف به پدهایی با ضخامت متفاوت نیاز داشته باشند؛ بنابراین نمیتوان صرفاً با خرید یک ضخامت عمومی، همه پدهای کارت را جایگزین کرد.
پد حرارتی ارزان نخرید
پدهای حرارتی ارزانقیمت همیشه انتخاب مناسبی نیستند. رسانایی حرارتی نقش مهمی در انتقال گرما دارد، اما تنها عامل مهم نیست؛ ایمنی الکتریکی، کیفیت ساخت، میزان فشرده شدن و دوام پد نیز اهمیت دارند.
برندهایی مانند Gelid GP-Extreme یا Honeywell TGP8000PT و ARCTIC TP-3 از گزینههایی هستند که برای این کاربرد شناخته شدهاند.
البته قبل از خرید، مهمتر از برند این است که مطمئن شوید پد انتخابی ضخامت صحیح و مشخصات مناسب برای کارت گرافیک شما را دارد.
تعویض پدهای حرارتی باید بخشی از فرایند تعویض خمیر حرارتی باشد
تعویض پدهای حرارتی بهتر است به یک عادت هنگام تعویض خمیر حرارتی تبدیل شود، البته به این معنا نیست که بدون بررسی وضعیت آنها، هر بار حتماً باید پدها را دور بیندازید و جایگزین کنید.
VRAM به یکی از گرانترین بخشهای کارتهای گرافیک تبدیل شده است و افزایش تقاضای حافظه ناشی از توسعه هوش مصنوعی نیز اهمیت حافظه گرافیکی را بیشتر کرده است. همین موضوع به تنهایی دلیل خوبی است تا سلامت سیستم خنککننده VRAM را جدی بگیرید.
دمای VRAM نیز اغلب نادیده گرفته میشود، زیرا در ابزارهای ساده نمایش اطلاعات سختافزار همیشه در دسترس نیست و ممکن است برای مشاهده آن به نرمافزارهایی مانند HWiNFO64 نیاز داشته باشید.
با این حال، اول تشخیص دهید و بعد تعویض کنید. اگر دمای VRAM طبیعی است و پدهای حرارتی وضعیت مناسبی دارند، نیازی نیست صرفاً از روی حدس آنها را تعویض کنید.
از سوی دیگر، اگر هنگام اجرای بازیهای سنگین یا Benchmark متوجه افزایش غیرعادی Memory Junction Temperature شدید، پدهای حرارتی باید یکی از نخستین مواردی باشند که بررسی میکنید. خود توسعهدهنده HWiNFO نیز در انجمن رسمی این نرمافزار تأکید کرده است که حافظههای گرافیکی ممکن است زیر پدهای حرارتی قرار داشته باشند و سنسور Memory Junction برای بررسی دمای داخلی حافظه کاربرد دارد.
نتیجهگیری
وقتی زمان تعویض خمیر حرارتی کارت گرافیک فرا میرسد، فقط به GPU Die نگاه نکنید. کارت گرافیک مجموعهای از قطعات مختلف است و VRAM و VRM نیز برای عملکرد پایدار اهمیت دارند.
یک پد حرارتی فرسوده، بیش از حد ضخیم یا نامناسب میتواند انتقال حرارت را مختل کند و حتی باعث شود کارت گرافیک در شرایط سنگین دچار Thermal Throttling شود.
بنابراین دفعه بعد که هیتسینک کارت گرافیک را باز میکنید، وضعیت پدهای حرارتی را بررسی کنید، ضخامت صحیح آنها را در نظر بگیرید و قبل از هر اقدامی دمای VRAM را با ابزارهایی مانند HWiNFO64 اندازهگیری کنید. تشخیص دقیق، همیشه بهتر از تعویض قطعات صرفاً از روی حدس است.
سیارهی آیتی