ویندوز فقط به نرم‌افزارهای تجاری و اشتراکی محدود نیست. تعداد زیادی برنامه رایگان و متن‌باز وجود دارند که برای کارهایی مانند ویرایش اسناد، جست‌وجوی سریع فایل‌ها، مدیریت کلیپ‌بورد، خودکارسازی کارهای تکراری، مدیریت رمزهای عبور، گرفتن اسکرین‌شات و تهیه نسخه پشتیبان امکانات کاملی ارائه می‌کنند.

در ادامه ۱۰ ابزار کاربردی را معرفی می‌کنیم که هرکدام بخش مشخصی از نیازهای روزمره ویندوز را پوشش می‌دهند.

NanaZip یک ابزار متن‌باز برای فشرده‌سازی و استخراج فایل در ویندوز است که بر پایه کد 7-Zip توسعه پیدا کرده و هدف اصلی آن ارائه تجربه‌ای هماهنگ‌تر با نسخه‌های جدید ویندوز است. نسخه مدرن NanaZip از منوی کلیک راست File Explorer در ویندوز ۱۰ و ۱۱ پشتیبانی می‌کند و با بسته‌بندی MSIX و رابط مبتنی بر XAML عرضه می‌شود.

تفاوت اصلی NanaZip با 7-Zip بیشتر در نحوه استفاده و یکپارچگی با ویندوز دیده می‌شود. امکانات اصلی فشرده‌سازی 7-Zip همچنان در NanaZip وجود دارد و قابلیت‌هایی مانند حالت تاریک، جلوه Mica، استخراج هوشمند و پشتیبانی از فرمت‌ها و کدک‌های بیشتر نیز به آن اضافه شده است.

ویندوز ۱۱ فقط به امکاناتی که در منوی استارت یا تنظیمات اصلی می‌بینید محدود نمی‌شود. بعضی قابلیت‌های کاربردی این سیستم‌عامل در بخش‌هایی قرار گرفته‌اند که ممکن است مدت‌ها از وجودشان خبر نداشته باشید.

از تاریخچه کلیپ‌بورد و دسکتاپ‌های مجازی گرفته تا ابزار قدرتمند Snipping Tool و مجموعه PowerToys، چند قابلیت وجود دارد که می‌توانند کارهای روزمره را سریع‌تر و منظم‌تر کنند.

کابل‌های USB-C از نظر ظاهری تقریباً یکسان هستند، اما قابلیت‌های آن‌ها می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد. ممکن است یک کابل فقط برای شارژ مناسب باشد، کابل دیگری از انتقال داده با سرعت پایین پشتیبانی کند و کابل دیگری بتواند هم شارژ سریع و هم انتقال داده پرسرعت و خروجی تصویر را ارائه دهد.

دلیل اصلی این سردرگمی این است که USB-C نام نوع کانکتور است و به‌تنهایی سرعت انتقال داده یا توان شارژ کابل را مشخص نمی‌کند. استانداردهایی مانند USB 2.0، USB 3.2، USB4 و USB Power Delivery قابلیت‌های جداگانه‌ای هستند که می‌توانند در یک کابل USB-C وجود داشته باشند.

گاهی در ویندوز ۱۱ با پنجره خطا، پیام سیستمی یا بخشی از یک برنامه مواجه می‌شوید که امکان انتخاب متن آن با موس وجود ندارد و فشردن Ctrl + C  هم نتیجه‌ای ندارد. در چنین شرایطی وارد کردن دستی کد خطا یا متن طولانی بسیار وقت‌گیر است.

یکی از ابزارهای کوچک برای حل این مشکل Textify است که می‌تواند متن بسیاری از پنجره‌ها و عناصر رابط کاربری ویندوز را که به شکل عادی قابل انتخاب نیستند، به متن قابل انتخاب تبدیل کند. نسخه فعلی این برنامه ۱.۱۰.۴ است و برای ویندوز ارائه شده است.

اجرای مدل‌های زبانی بزرگ به‌صورت محلی فقط به تعداد پارامترهای مدل بستگی ندارد. مقدار VRAM، اندازه پنجره متنی، نوع کوانتایز و میزان لایه‌هایی که روی کارت گرافیک اجرا می‌شوند، همگی روی سرعت و کاربردپذیری مدل تأثیر دارند. به همین دلیل ممکن است مدلی روی کاغذ «قابل اجرا» باشد اما در عمل به‌قدری کند شود که استفاده از آن آزاردهنده باشد.

برای کارت‌هایی با ۸ گیگابایت VRAM، اجرای یک مدل بزرگ‌تر همیشه بهترین راه‌حل نیست. یک روش کاربردی این است که به‌جای تلاش برای اجرای مدل ۸B یا بزرگ‌تر، دو مدل کوچک‌تر را با وظایف متفاوت اجرا کنیم. در llama.cpp می‌توان چند سرور را با پورت‌های متفاوت اجرا کرد و هرکدام را در یک تب مرورگر باز نگه داشت. خود llama.cpp نیز در نسخه‌های جدید امکان اجرای چند مدل از طریق حالت Router را فراهم کرده است.

پسورد یک راز قابل تایپ است؛ یعنی کاربر رشته‌ای از حروف و اعداد را وارد می‌کند و سرویس با بررسی آن اجازه ورود می‌دهد. مشکل اصلی این روش این است که همین راز را می‌توان در یک صفحه جعلی وارد کرد، در چند سایت استفاده کرد یا در اثر نشت اطلاعات به دست مهاجم رساند.

Passkey روش متفاوتی دارد و به جای یک رمز مشترک از رمزنگاری کلید عمومی استفاده می‌کند. هنگام ساخت Passkey، یک جفت کلید خصوصی و عمومی ایجاد می‌شود. کلید عمومی در اختیار سرویس قرار می‌گیرد و کلید خصوصی در دستگاه یا مدیریت‌کننده Passkey باقی می‌ماند. هنگام ورود نیز معمولاً با اثر انگشت، تشخیص چهره یا PIN دستگاه، استفاده از کلید خصوصی تأیید می‌شود.

در ادامه تفاوت پسورد و پس‌کی را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم و در مورد احتمال هک شدن آن بحث می‌کنیم.

در تجربه راه‌اندازی اولیه ویندوز ۱۱ یا همان OOBE تغییر مهمی برای پشتیبان‌گیری با OneDrive در حال انتشار است. گزینه‌ای که پیش‌تر برای رد کردن این پیشنهاد وجود داشت بیشتر نقش یادآوری دوباره را داشت و کاربر را به انتخابی مانند «Remind me in 3 days» محدود می‌کرد. اکنون در برخی سیستم‌های ویندوز ۱۱ گزینه Opt out of backup ظاهر شده است تا کاربر بتواند صراحتاً از پشتیبان‌گیری وان‌درایو صرف‌نظر کند.

مایکروسافت در سال‌های اخیر OneDrive و Windows Backup را به فرایند راه‌اندازی و بازیابی ویندوز نزدیک‌تر کرده است. Windows Backup می‌تواند مواردی مانند برخی تنظیمات و فهرست برنامه‌ها را نگه دارد و پشتیبان‌گیری از پوشه‌هایی مانند Desktop و Documents نیز از طریق OneDrive انجام می‌شود.

در ویندوز ۱۱ یک میانبر کاربردی وجود دارد که خیلی بیشتر از نمایش ایموجی انجام می‌دهد. با فشردن Win + . پنل Emoji and more باز می‌شود و علاوه بر ایموجی به GIF، کائوموجی، نمادهای خاص و تاریخچه کلیپ‌بورد دسترسی پیدا می‌کنید. این پنل برای تایپ سریع علامت‌هایی مثل ©، ™، — و بسیاری از نمادهای ریاضی و ارزی هم کاربرد دارد.

اگر لپ‌تاپ قدیمی شما هنوز از نظر سخت‌افزاری سالم است اما ویندوز ۱۱ بعد از چند سال نصب برنامه و بروزرسانی سنگین شده، الزاماً تعویض دستگاه تنها راه‌حل نیست. بخشی از کندی می‌تواند به برنامه‌های اضافی، فعالیت‌های پس‌زمینه، فایل‌های بلااستفاده و روش جست‌وجوی فایل‌ها مربوط باشد.

در چنین شرایطی بهتر است به‌جای نصب ده‌ها ابزار مختلف، چند برنامه سبک و مشخص را برای پاک‌سازی و مدیریت ویندوز انتخاب کنید. ابزارهای زیر هرکدام بخش متفاوتی از مشکل را هدف می‌گیرند و می‌توانند بدون تغییرات پرریسک در رجیستری به مرتب‌تر شدن سیستم کمک کنند.

اگر می‌خواهید لینوکس را امتحان کنید اما فعلاً قصد کنار گذاشتن ویندوز را ندارید، لازم نیست حتماً سراغ Dual Boot بروید. چند روش مختلف وجود دارد که به شما اجازه می‌دهد محیط لینوکس یا ابزارهای آن را مستقیماً در ویندوز اجرا کنید.

در میان این روش‌ها، WSL برای بیشتر کاربران انتخاب ساده‌ای است. ماشین مجازی برای کسانی مناسب‌تر است که یک دسکتاپ کامل لینوکس می‌خواهند و ابزارهایی مانند Cygwin و MSYS2 بیشتر برای کارهای توسعه و اجرای ابزارهای خط فرمان کاربرد دارند.

اگر هنگام نصب ویندوز ۱۱ عادت دارید مجموعه‌ای از برنامه‌های معروف را بلافاصله روی کامپیوتر نصب کنید، بهتر است ابتدا ببینید واقعاً به آن‌ها نیاز دارید یا نه. بعضی از نرم‌افزارهای محبوب امروزی قابلیت‌هایی ارائه می‌کنند که ویندوز ۱۱ یا مرورگر شما از قبل پوشش می‌دهد.

این موضوع به معنی ضعیف یا بی‌فایده بودن این برنامه‌ها نیست. اگر به قابلیت‌های تخصصی آن‌ها نیاز دارید، نصبشان منطقی است؛ اما برای استفاده معمولی می‌توان با تعداد کمتری برنامه، سیستم خلوت‌تر و مدیریت ساده‌تری داشت.